Stručnjaci Narodnog muzeja Kruševac u saopštenju za javnost, kojim su se najpre obratili direktoru Narodnog muzeja Kruševac, Nikoli Panteliću, a potom široj javnosti, navode da se ograđuju od stavova saopštenih u ime Narodnog muzeja, u objavi od 22. juna, a u vezi sa Izložbenim parkom vojne opreme na prostoru Memorijalnog kompleksa „Slobodište“.
Stručnjaci, odnosno kustosi navode da istorijske, memorijalne, spomeničke i umetničke vrednosti Slobodišta moraju biti sačuvane u skladu sa principima zaštite kulturnog nasleđa te da se svaka intervencije u okviru Memorijalnog kompleksa „Slobodište“ mora sprovoditi uz strogo poštovanje struke i uključivanje profesionalne zajednice koja se bavi zaštitom kulturnog nasleđa, kroz stručnu i javnu raspravu, a uz primenu važećih zakonskih propisa o zaštiti kulturnog nasleđa. Da je saopštenje najpre dostavljeno direktoru Muzeja, a potom medijima, te da je ono stav stalno zaposlenih kustosa, u razgovoru za Odjek potvrdila su dvojica kustosa.
U saopštenju od koga se kustosi ograđuju, Narodni muzej Kruševac je, između ostalog naveo, da je projekat Izložbenog parka vojne opreme pažljivo razmatran i osmišljen tako da idejno, estetski i fizički ne narušava vrednosti memorijalnog kompleksa čiji je autor Bogdan Bogdanović. U tom saopštenju Muzej je kritikovao strukovna udruženja koja se protive radovima na Slobodištu, ocenjujući da je to sklonost političkom svrstavanju koje prevazilazi profesionalne okvire. Muzej je tada naveo da su pojedina udruženja stavove formirala bez obraćanja Narodnom muzeju Kruševac te da nisu zatražila „relevantne informacije, uvid u dokumentaciju ili razgovor sa stručnjacima koji su učestvovali u projektu“.
Kustosi Narodnog muzeja su u saopštenju za javnost naveli da su stavovi koji su saopšteni kao zvanična pozicija ustanove izneti bez prethodnih konsultacija, diskusija i mišljenja stručnjaka Muzeja:
– Kao profesionalci odgovorni za očuvanje kulturnog nasleđa, naglašavamo da pojedinačni i neusaglašeni stavovi rukovodstva ne predstavljaju stav institucije, niti zaposlenih koji nose njenu stručnu delatnost. Takođe, sama ideja formiranja parka vojne opreme nije bila predmet stručnih razmatranja u Muzeju, kao što nije poznato da su tim povodom formirana neka stručna tela u okviru Muzeja, iako iz saopštenja saznajemo da postoje stručnjaci koji su učestvovali u projektu.
Stručni kadar Muzeja, kako je saopšteno, ostaje dosledan poštovanju profesionalnih standarda i muzeologije, zaštiti kulturnog nasleđa u skladu sa Zakonom o muzejskoj delatnosti, Zakonom o kulturnom nasleđu i Ustavom Republike Srbije te deli zajednički stav o apsolutnoj potrebi očuvanja autentičnosti i integriteta Slobodišta.
– Istorijske, memorijalne, spomeničke i umetničke vrednosti Slobodišta, jednog od najznačajnijih ostvarenja memorijalne arhitekture i pejzažnog oblikovanja, moraju biti sačuvane u skladu sa principima zaštite kulturnog nasleđa – naveli su u saopštenju.
Stručni kadar Narodnog muzeja Kruševac u saopštenju podseća da je Memorijalni kompleks „Slobodište“ delo arhitekte Bogdana Bogdanovića, građen između 1960. i 1965. godine, u kome je i godinama kasnije bio prisutan, dopunjavajući i rekonstruišući ga u skladu sa daljom razradom osnovne ideje memorijala sačinjenog od zemlje, trave i kamena:
– Aktivno je učestvovao i u izgradnji Doma Slobodišta (1978), kruševačkog arhitekte Svetislava Živića, svog studenta i saradnika, a sve u skladu sa osnovnom zamisli Slobodišta kao antiteze ratu i ubijanju, antiteze smrti, i posvete u ime živih. Na tim principima počivao je i koncept „Svečanosti slobode“, održavanih od 1965. godine, najveće i najoriginalnije manifestacije na otvorenom u tadašnjoj Jugoslaviji. Kao takav, Memorijalni kompleks „Slobodište“, jedan od najznačajnijih spomenika u regionu, vrednovan u evropskim i svetskim razmerama, ima i dodatni značaj za lokalnu zajednicu i Kruševac. Podsećamo da je Memorijalni kompleks „Slobodište“ upisan kao nepokretno kulturno dobro od velikog značaja za Republiku Srbiju, odlukom iz 1983. godine (Službeni glasnik SR Srbije, br. 28/83), potom i odlukom Skupštine opštine Kruševac (01-broj 633-2/91 od 19. 6. 1991. godine, objavljeno u Službenom listu SO Kruševac br. 8/1991) kao znamenito mesto dobija tačno utvrđenu zonu zaštite.
Podsetimo da Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo, prema nezvaničnim informacijama, 23. juna podneo kruševačkoj građevinskoj inspekciji prijavu jer se radovi na izgradnji Parka vojne tehnike na Slobodištu izvode bez izdatih mera tehničke zaštite. Radovi na Slobodištu su obustavljeni 25. juna, a gradilište je potom ograđeno zaštitnom mrežom, koje nije bilo tokom radova. Portal Odjek još uvek od nadležnih gradskih službi nije dobio zvaničan odgovor o obustavljanju radova.
U međuvremenu je gradonačelnik Kruševca Ivan Manojlović, gostujući na lokalnoj televiziji, kazao da će Grad „na svaki mogući način ispoštovati svaku zakonsku proceduru, ako dobijemo radićemo, ako ne, videćemo šta ćemo onda da upriličimo i opredelimo“.
Ovome je prethodila Odluka Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kraljevo, doneta 17. juna, da ne izda saglasnost za izdavanje lokacijskih uslova za izgradnju Parka vojne opreme. Zavod je prethodno dao saglasnost da se urade elektroinstalacije, koje idu podzemno i ne ugrožavaju spomenički kompleks, a u tom momentu, kako je ranije saopšteno iz Zavoda, Gard Kruševac nije ni podneo zahtev za lokacijske uslove za izložbeni park.
Podsetimo i da je tokom proteklih nešto više od mesec dana od kada su na delu Slobodišta počeli radovi na izgradnji Parka vojne opreme reagovalo na desetine intelektualaca te domaćih i stranih stručnih udruženja, koja su zatražila preispitivanje ovakve izgradnje i istakla potrebu očuvanja integriteta Memorijalnog kompleksa Slobodište.
U zaštitu celovitosti i integriteta Slobodišta najpre su ustali građani/ke, koji su u međuvremenu formirali inicijativu „Odbranimo Slobodište“ te inicirali potpisivanje peticije. Povodom Slobodišta su reagovali i kruševački studenti u blokadi koji su organizovali protestnu šetnju i tribinu na Slobodištu, a protiv ovakve gradnje se izjasnio i Zbor građana Kruševca te opozicione stranke.
Podsetimo da je bilo planirano da Park vojne opreme bude napravljen u obliku cveta Natalijina ramonda, koji predstavlja simbol stradanja i vaskrsa srpskog naroda. U parku je trebalo da se nađe šest eksponata koje ustupa Muzej vazduhoplovstva, 24 eksponata koje ustupa Vojni muzej, odnosno avioni, helihopteri, artiljerijska oruđa i različita vojna vozila.
J.B.