U prostorijama Narodnog muzeja Kruševac održana je Finalna konferencija projekta „Rekonstrukcija srednjovekovnog grada u Kruševcu“ na kojoj su predstavljeni rezultati ostvareni u okviru Studije zaštite, prezentacije i revitalizacije Lazarevog grada, koji je izradio Republički zavod za zaštitu spomenika kulture Beograd.
–Konkurisali smo kod Evropske Unije sa projektom koji se bavi bazičnim stvarima, da bi se u budućnosti stvorili uslovi da se izvrši rekonstrukcija našeg nasleđa. Smatrali smo da naš grad, koji je važan u istorijskom smislu, može da pokrene projekat od nulte tačke, da bi sutradan bila moguća obnova Lazarevog grada. Uspostavili smo kvalitetnu saradnju sa Republičkim zavodom za zaštitu spomenika kulture Beograd – kazao je Nenad Krstić, menadžer projekta i dodao ne se zna koliko će taj proces trajati.
Projekat “Rekonstrukcija Lazarevog grada u Kruševcu” usmeren je na revitalizaciju ovog spomenika kulture od izuzetnog značaja kroz arheološka istraživanja i konzervatorsko-restauratorske radove. Republički zavod za zaštitu spomenika kulture iz Beograda je izradio Studiju zaštite, Idejno rešenje i Idejni projekat rekonstrukcije, koji su ovom prilikom na Finalnoj konferenciji i predstavili prisutnima.
Aheološka istraživanja sprovedena od juna do avgusta 2025. godine su definisala hronološki odnos bedema, kule 6, 11, 16 i 17, kao i temeljne zone Malog grada i Donžon kule. Dokumentovan je spoljni odbrambeni zid između kula 11 i 17, kao i ostaci iz mlađeg kamenog doba i srednjovekovne jame.
Vladimir Božinović iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd kazao je da se pristupilo izradi Studije jer se radi o kulturnom dobru od izuzetnog značaja za Srbiju, te dodao da je Lazarev grad 1947. godine proglašen kulturnim dobrom, a 1977. godine, dobrom od izuzetnog značaja.
–Jedan od takođe bitnih razloga je nedovoljno definisana zona zaštite, pritisci savremene gradnje, problemi neadekvtanih objekata u neposrednoj blizini samog Lazarevog grada i potreba za jasnim pravilima i upravljanjem. Ova studija je jako važna jer predstavlja početnu tačku za donošenje odluke o formiranju zaštićene okoline Lazarevog grada. Lazarev grad čini najvažniji objekat crkva Lazarica, Kula cara Lazara, delovi velikog grada – naveo je Božinović i istakao da je jedna od glavnih ideja ove studije da se adekvatno valorizuje ne samo prostor Lazarevog grada već da se i zone oko ovog prostora utvrde kao zaštićena okolina i da se postavi okvir adekvatnih mera zaštite.
Prema rečima Anje Vranješ iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd ova Studija je upravo te probleme verifikovala te odredila zone zaštite kako bi se problemi neutralizovali.
–Osim toga dali smo neke smernice za izradu budućeg plana zaštite ovog prostora. Što se zona zaštite tiče, postoje tri zone, nulta je zona koja obuhvata kulturno dobro, prva je zona oko granica Lazarevog grada i druga zona je šire okruženje, zona koja treba u najvećoj meri da amortizuje pritiske kada se radi o urbanizaciji oko Lazerevog grada – objasnila je Vranješ.
Obnova Lazarevog grada predstavlja ulaganje u identitet i kulturno nasleđe Kruševca, a ovaj simbol grada dobija šansu da bude očuvan za buduće generacije i postane kulturni i turistički potencijal Rasinskog okruga, zaključci su konferencije nakon koje je otvorena izložba predmeta koji su pronađeni tokom arheoloških istraživanja.
Projekat „Rekonstrukcija srednjovekovnog grada u Kruševcu” realizuju u partnerstvu Agencija za regionalni razvoj Rasinskog okruga, Grad Kruševac i udruženje „Evrokontakt“. Projekat je finansijski podržala Evropska unija kroz program EUPRO Plus, koji sprovodi UNOPS u saradnji sa Ministarstvom za evropske integracije Vlade Republike Srbije.
M.M.D