Mnogi veruju da je rad lokalnih organa daleko od svakodnevnog života i da su odluke vlasti konačne i nepromenljive. Međutim, zvanični lokalni propisi garantuju stanovnicima Kruševca čitav niz konkretnih mehanizama kojima direktno mogu uticati na odluke, kontrolisati rad funkcionera i pokretati važne akcije u svojoj zajednici.
Statutom grada Kruševca koji je lokalni parlament usvojio krajem 2018. godine, definisana su i prava građana i građanki. Prema tom dokumentu, svi koji imaju biračko pravo i prebivalište na ovom području, putem građanskih inicijativa, zborova građana, refernduma ili preko svojih predstavnika u Skupštini, mogu da upravljaju poslovima Grada.
Kako bi individualna i kolektivna prava građana/ki bila zaštićena, a rad gradske uprave i javnih službi transparentan i odgovoran, Statutom je ustanovljena i institucija lokalnog ombudsmana (zaštitnika građana).
Njegov zadatak je da bude saveznik građanima/kama u kontroli rada lokalnih vlasti, a detalji o njegovim ovlašćenjima, izboru i načinu postupanja uređeni su Statutom i posebnom odlukom Skupštine grada.
Neposredno učešće građana/ki u vršenju poslova grada
Putem građanske inicijative građani/ke imaju pravo da predlažu Skupštini grada donošenje akata kojima će se urediti određeno pitanje iz nadležnosti grada kao što je promena Statuta ili drugih akata, raspisivanje referenduma o određenim pitanjima, te podnošenje drugih predloga zasnovanih na zakonu.
Za pokretanje građanske inicijative potrebni su potpisi pet odsto od ukupnog broja građana sa biračkim pravom, a Skupština je dužna da održi raspravu i da dostavi obrazložen odgovor građanima u roku od 60 dana, od dobijanja predloga.
Takođe, Gradska uprava je dužna da na internet prezentaciji Grada odnosno na drugi primeren način obavesti javnost da je otpočeo rad na pripremi propisa koje donosi Skupština grada.
Referendum kao nejneposredini oblik demokratije
Referendumom građani/ke odlučuju o pojedinim pitanjima iz nadležnosti Skupštine grada, prethodno se izjašnjavaju o određenim pitanjima, ili se izjašnjavaju o potvrdi odluka i drugih akata o kojima odlučuje Skupština grada.
Skupština grada može na sopstvenu inicijativu da raspiše referendum o pitanjima iz svog delokruga, a predlog za raspisivanje Gradskog referenduma mogu podneti i birači (najmanje 10 odsto birača sa područja Grada), odbornici Skupštine (najmanje jedna trećina njih), te Gradsko veće.
Obaveza Skupštine je raspravlja o svakom punovažnom predlogu za raspisivanje gradskog referenduma i da o svojoj odluci obavesti predlagača, te da raspiše referendum koji podnese najmanje 10 odsto od ukupnog broja birača sa teritoriji Grada.
Takođe, Skupština je dužna da raspiše referendum za deo teritorije Grada o pitanju koje se odnosi na potrebe odnosno interese stanovništva toga dela teritorije ako to zahteva 10 odsto birača tog dela teritorije, organ mesne zajednice ili Gradsko veće.
Od dana raspisivanja do dana sprovođenja referenduma ne može proći manje od 30 ni više od 60 dana, a odluka putem referendum donosi se ukoliko se za nju izjasni većina građana sa biračkim pravom, pod uslovom da je glasalo više od polovine ukupnog broja građana.
Odluka doneta na referendumu je obavezna, a Skupština grada je ne može staviti van snage niti izmenama i dopunama menjati njenu suštinu u narednom periodu od godinu dana od dana njenog donošenja.
Uloga i pravila Zbora građana
Zbor građana predstavlja jedan od ključnih mehanizama putem kojeg meštani mogu direktno da raspravljaju i daju konkretne predloge o pitanjima iz nadležnosti grada.
Sazivanje zbora moguće je za celu mesnu zajednicu, njeno naselje ili pojedinačni deo, a inicijativu mogu pokrenuti predsednik Skupštine grada, Gradsko veće, grupa od najmanje pet odbornika, kao i organ same mesne zajednice.
Da bi zbor bio punovažan i njegove odluke važeće, neophodno je prisustvo najmanje 10 odsto upisanih birača sa tog područja. Odluke, zahtevi i predlozi usvajaju se većinom glasova prisutnih, nakon čega se šalju Skupštini i gradskim službama.
Lokalni organi i službe imaju zakonski rok od 60 dana da razmotre zahteve građana, zauzmu zvaničan stav, donesu odgovarajuću odluku i o svemu obaveste učesnike zbora.
Javna rasprava: Učešće u kreiranju budžeta i planova
Gradski propisi obavezuju organ vlasti na sprovođenje javne rasprave pri donošenju ključnih dokumenata.
Javna rasprava je obavezna prilikom pripreme budžeta (u delu investicija), strateških planova razvoja, prostornih i urbanističkih planova, kao i izmena osnovnih gradskih akata.
Pored obaveznih tema, javna rasprava se mora organizovati i za druge propise ako to zvanično predloži najmanje 100 građana sa biračkim pravom.
Mesna samouprava – Pokretačka snaga sela i grada
Radi lakšeg rešavanja svakodnevnih potreba, na teritoriji grada funkcionišu mesne zajednice, kako seoske tako i gradske.
Osnovni predstavnički organ građana u mesnoj zajednici je Savet mesne zajednice, čiji se članovi biraju direktnim glasanjem.
Predlog za osnivanje ili izmenu područja mesne zajednice može podneti najmanje 10 odsto birača sa tog područja, najmanje jedna trećina odbornika i Gradsko veće.
Iskoristite svoja prava!
Informisan građanin ima moć da menja svoje okruženje. Poznavanjem ovih mehanizama i svojih prava aktivno utičemo na to kako naš grad izgleda, kako se troši novac iz budžeta i kakve usluge dobijamo u svakodnevnom životu.
Naslova fotografija: AI